Kitap

Mozart ve Naziler, Üçüncü Reich Bir Kültür İkonunu Nasıl Kullandı?

26.01.2012


Paylaş:

 
Sanatının uluslar, diller ve dinler ötesi duruşu, kozmopolit yaşam anlayışı ve hümanist görüşleriyle bilinen Mozart, Nazi dönemi kültür politikalarına nasıl alet edildi? III. Reich'ta Müzik adlı araştırma kitabıyla da tanınan Erik Levi, Yale University Press'in geçtiğimiz yılın başlarında yayımladığı bu önemli çalışmasında, birbiriyle bağdaşması zor görünen, bir bakıma yoktan var edilen bu durumun varlığını kültürel ve düşünsel zeminleriyle beraber her detayı değerlendirerek adım adım izliyor.   
 
Sanatın içinde yaşadığı ideolojiye göre yorumlanması, sadece politik çalkantılar ve savaşlarla geçen 20. yüzyıla ait bir durum değil. Levi, Mozart'ın ulusçu görüşler içerisinde yorumlanışını, başlangıç olarak 19. yüzyıla kadar götürse de, özellikle Almanya'da I. Dünya Savaşı öncesinde yükselişe geçen ulusçu anlayış içinde, Mozart'ın kimliğinde yaratılan 'mükemmellik paradigması'na dayandırıyor. Hatta bestecinin doğumunun 175. yılında istikrarsızlıklar içerisindeki güçsüz Weimar Cumhuriyeti'nin bile, ulusçuluğu ayakta tutabilmek adına Mozart'ın kimliğine yaslandığını dile getiriyor.  
 
Ancak asıl 'yararlanma' III. Reich'ın kültür politikalarıyla başlıyor; Richard Wagner'in makalelerinde Mozart'ı kozmopolit kimliğinden çıkararak, mektuplarından özenle seçilen cümleler ve spekülasyonlar ışığında 'Almanlaştırmasını' temel alan bu anlayışta, Nazi ideolojisi, kendi yarattığı Weltanschauung (Dünya Görüşü) kavramı içerisinde en tepeye koyduğu besteciler olan Wagner ve Bruckner'in yanına Mozart'ı da ekleyerek (diğer besteciler J.S. Bach, Beethoven, hatta Händel'di) tamamen kendi söylemi doğrultusunda bir 'Mozart Kültü' oluşturuyor.   
 
Mozart'ın 'Alman operasının kurucusu' olarak sunulmasının beraberinde; Levi'nin özellikle üzerinde durduğu, librettist Lorenzo da Ponte'yle olan başarılı işbirliğinin yok sayılması, 1945'e kadar Almancaya çevrilmiş librettolarla sahnelenmesi, hatta Da Ponte'nin Mozart'ın dehasını sömüren Yahudi bir oportünist olarak görülmesi, çeşitli nedenlerle -hatta bir komplo teorisiyle- Sihirli Flüt'ün Masonik öğelerden arındırılıp Nazi ideolojisinin yorumuyla sahnelenmesi gibi gerçekler Erik Levi'nin sunduğu çok sayıda belgede, nedenleriyle sergileniyor.  
 
Bu noktada Levi, ülkelerini terk eden Yahudi asıllı müzikbilimciler Alfred Einstein ve Otto E. Deutsch, şef Bruno Walter ve politik nedenlerle ülkesini terk eden diğer şef Fritz Busch'un Mozart'ın bütünlüğüne ve 'evrensel deha' kimliğine sahip çıkma çabalarını, hatta Einstein ve Deutsch'un Nazi kültür elitleriyle girdiği polemikleri belgeleriyle haklı birer 'karşı tez' biçiminde sunuyor.  
 
Yüksek sanat eserlerine bağlılığı yüce bir erdem olarak gören ve bunu kitlelere yaymayı benimseyen III. Reich'ın hedefleri, Mozart'ın ölümünün 150. yıldönümü olan 1941 yılında zirvesine ulaşıyor; başta işgal altındaki Avusturya'daki Salzburg Festivali olmak üzere Almanya'nın hemen hemen tüm kenti bu anma etkinliklerine zengin programlarla katılıyor; Yine aynı yıl yayımlanan, çoğu halkın anlayabileceği uslupta yazılmış kitaplarla büyük ölçüde başarılı olan Mozart'ı halka yakınlaştırma çabaları, Levi'nin tarafsız gözlemleriyle sergileniyor.   
 
Pratikte asla bir araya gelemeyecek Mozart'ın dehası ve III. Reich politikalarının, bir ideal adına buluşması, her yönde değerlendirme ve yoruma açık. Yaklaşık 100 sayfayı bulan 'notlar' bölümüyle birlikte, ekte 1941'deki anma etkinliklerinde yer alan Dr. Joseph Goebbels ve Baldur von Schirach'ın konuşmalarının tam metnini de sunan Levi, nesnel ve yorumsuz tavrıyla, 'reddetme' ya da 'Sezar'ın hakkını Sezar'a verme' tercihini okuyuculara ve araştırmacılara bırakıyor. Bir anlamda farklı zaman dilimleri ve politik zeminler içerisinde sanatın nasıl değerlendirilebileceğini gözler önüne seren, yalın akıcı üslubuyla da öne çıkan bu titiz ve çarpıcı araştırma, sadece müzikseverlerlerin değil, kültür tarihi ve siyasal tarihle ilgilenenlerin de ibretle okuyabilecekleri bir kitap.
 
 
Erik Levi 
Mozart ve Naziler 
Üçüncü Reich Bir Kültür İkonunu Nasıl Kullandı?  
(Çeviren: Dilek B. Cenkciler) 
Kırmızı Kedi Yayınevi, 2011  

YORUMLAR


Akçaağaç Sok. Görhan Apt. No: 1/1 Acıbadem Üsküdar / İSTANBUL | T: 0216 325 27 13 | F: 0216 326 39 20
sohbet hatları mersin escort beylikdüzü escort ataköy escort mersin escort canlı bahis dert köşesi sohbet numaraları canlı bahis mersin escort tesettur kap kadıköy escort pendik escort bostancı escort kartal escort kartal escort eryaman escort instagram takipçi hilesi instagram takipçi hilesi instagram takipçi hilesi instagram takipçi hilesi telefon no sorgulama Müzik indir free instagram followers istanbul escort sisli escort istanbul escort www.halkaliescortbayanlari.com Youjizz alanya escort kızılay escort şirinevler escort ankara temizlik astropay astropay bozum sohbet mersin escort instagram begeni hilesi instagram takipci hilesi