02.12.2025

Paylaş:

Paradokslar yüklüdür her cümlesinde… Dileğim, insanoğlunun Pärt dinlemeden bu hayattan göçüp gitmemesidir. Nefes alışverişlerinizle birlikte kalmanın, bu hayatta ilk kez müzik dinliyormuşçasına müzik dinlemenin hem mutluluğu hem de hüznü var duyduklarımda. Bu hâlleri oldum olası sevmişimdir.
 
Evet, Türkiye’nin Klasik Müzik Dergisi Andante’nin 2003 tarihli altıncı sayısından “aynı başlık ve giriş paragrafı” ile 22 yıl sonra merhaba! O yıllar 20’li yaşlarımın sonlarıydı, ECM müzik şirketinin sahibi, prodüktörler alemindeki tek idolüm, her kış St. Gerold Manastırı’nda ve Münih’te geçirdiğim unutulmaz anılarımın kahramanı Manfred Eicher’e, Arvo Pärt’e ulaşmak istediğimi söylemiştim. Eicher’den Pärt’in telefon numarasını beklerken, kısa bir süre sonra hiç tahmin etmediğim bir vakitte telefonum çaldı. Kulaklarıma inanamadım, Arvo Pärt hattaydı! Daha sorularımı bile netleştirmemiştim! Bu söyleşiyi hiç hazırlıksız, heyecanımdan titreyerek yaptığımı da yıllar sonra bu satırlarda itiraf edeyim. Neyse ki telefonu kapadıktan hemen sonra kaydı deşifre edip, eşi Nora Pärt’e kontrol etmesi için göndermeyi akıl edebilmiştim. 11 Eylül 2025’te 90 yaşına giren bestecinin sesini yıllar sonra yine duymak istesem de yaşına hürmeten kendisini yormak istemedim. Bu nostaljik ancak zamansız söyleşimiz ve usta yazarlarımızla hazırladığımız Arvo Pärt özel dosyamızın hazırlığında bize ışık hızıyla yanıt veren Arvo Pärt Merkezi’ne ve fotoğraf sanatçısı Tõnu Tormis’e şükranlarımı sunarım.


Arvo Pärt ve Manfred Eicher ©️ Tõnu Tormis
 
İlk eserlerinizde etkilendiğiniz besteciler var mıydı?
Yok diyebiliriz.
 
Perpetuum Mobile adlı eserinizi niçin Luigi Nono’ya ithaf ettiniz?
Evet, oldukça spontane gelişen bir durumdu. Duymuş olduğum en iyi Batılı çağdaş besteci idi, karşılaşmamız önemli bir deneyim olmuştu benim için.
 
Gençlik döneminizde çağdaş bestecilerden kimleri dinlediniz? 
Biraz Webern, Boulez ve Nono duydum o dönemlerimde.
 
Peki, John Cage’in müziği ile hiç ilgilenmediniz mi?
Hayır.
 
Susan Bradshaw ve Alan Levy’nin hakkınızda yazdığı yazılarda, İki Numaralı Senfoni’nizde Cage’in tekniklerini kullandığınızdan bahsediliyor. 
Olabilir, ama hayatımda hiç Cage dinlemedim.
 
1960’lı yıllarda Batıdan etkilendiniz, nasıl oldu anlatır mısınız?
Etkilenmem şu şekilde oldu, on iki ton metodu ve rastlamsal müzikler… Belki de bunu o dönemde bazı Ruslar yapıyordu fakat benim haberim yoktu. Örnek vermem gerekirse, bizim zamanımızda iki kitabımız vardı, Eimert ve Krenek… Etraftan bulduğumuz birkaç kaseti de bunlara ekleyebiliriz. Size deseler ki, bir ülkede insanlar tek bacaklarının üzerinde müthiş bir dans yapıyorlar, bu dansı daha önce hiç görmemişsinizdir, eğer isterseniz deneyerek belki de onlardan daha iyi dans etmeyi öğrenirsiniz. Bu dünyada her şey birbiriyle etkileşim hâlindedir. Cage’den etkilenmem elbette mümkündür fakat bu müzikal anlamda değildir, bir cümlesini duymuşumdur, bir yerde fotoğrafını görmüşümdür, o kadar.
 
Rastlamsal müziğin ruhunu nasıl açıklarsınız?
Bir ruhu var, kendi limitleri içerisinde özel bir yönelişi vardır. Bir rengi vardır, hatta buna renk değil de yalnızca bir grilik diyebiliriz. Eğer özel bir şekilde, bu düzlemde ruhu ile ilgileniyorsanız başka şeylere ihtiyacınız yoktur, ancak bu şekilde anlatabiliyorum.
 
Tintinnabuli’den bahsederken sezgiler ile anlaşılan, bir nevi beyin ve kalp arasındaki etkileşimden bahseden eserler olduğunu söylüyorsunuz.
Evet, bunu kelimelerle ifade etmek çok zor. Başka bir dil gibi âdeta. Bildiğim tek bir şey var, başka anlamlar veremiyorum ve yazmaya başladığımda ise bunlar beynimden değil, başka yerlerden geliyorlar. Aksi takdirde matematik yüklü olursu hepsi. Kendimi olabildiğince özgür bırakıyorum. Serial müzik yazanlar daha kompleks yazarak daha iyi olduklarını düşünüyorlar.
 
Webern’in müziği niçin bu alanda saygınlığından bir şey kaybetmiyor?
Çünkü çok basit, disiplinli, titiz fakat çok yalın… Üzülerek söylüyorum, besteciler bunu düşünüyor fakat uygulamıyorlar, çünkü söylemeleri gereken çok şey olduğunu sanıyorlar. Neredeyse hiçbir şey söylemediklerinin ise farkında değiller. Erdemsizlik ve doğrudan uzaklaşma bu kompleksler altında doğuyor. Doğru, oldukça yalın ve basittir, erdemli kişi bunun böyle olduğunu bilir. Erdemli olmayan kişiler hatalar yaparlar, algılayamazlar ve bu algılama eksikliğini de müziklerine yansıtırlar.
 
Eski eserleriniz ile yeniler arasında bir benzerlik görüyor musunuz?
Zaman sayesinde anladığım bir şey var; bu, müziklerime kan testi yaptırmak gibi bir şey… Aynı insana ait olan kan, bugün ve 25 yıl öncesine göre büyük değişimler geçirebilir.
 
Bazıları sizin müziğiniz için minimalist tabirini kullanıyorlar. Bunun için ne diyorsunuz?
Bilmiyorum, gerçekten minimalist miyim? Bu gibi şeyler beni ilgilendirmiyor. Benim amacım kendi düşünce noktamı kendim bulmam idi. Başkalarının, Webern’in, Boulez’nin, Krenek’in neler demiş oldukları değildi amacım. Ben benim, kendimi bilmem gerekir, doğru nedir ve doğru kimdir? Problem budur, gazetelerde yazılan her şeye inanmam, çağdaş müzikte de aynen böyledir.
 
Tintinnabuli ile eserlerinizde kesin olarak belirttiğiniz bir yorumunuz var, bu yorum ile sezgisel yaklaşımınız arasında çelişki duyuyor musunuz?
Ben bir çelişki göremiyorum, her şeyde olduğu gibi dünyada rakamsal anlamda bir etkileşim söz konusu. Her yerde değişik, belki de sert kurallar vardır, benim prensibime göre benim müziğimdeki en önemli parçalar onlar olmamalıdır.
 
Eserlerini beğendiğiniz, dikkatinizi çeken çağdaş besteciler var mı?
Tüm çağdaş bestecileri takdir ediyorum ama çok az müzik dinlediğim ve nadiren konserlere gittiğim için isim veremem. Ben her zaman saf ve arı yönleri arayan insanlarla ilgilendim. Tanrı herkese yaşayabileceği kadar izin verir. Bir kişi öldüğünde, genç ya da yaşlı olması fark etmez, öldüğü an ölmesi için seçilmiş en iyi andır. O yüzden ölmeden önceki son anları en değerli anlarıdır. 


Arvo Pärt ©️ Birgit Püve, Arvo Pärt Centre

Sadeliğin Derinliklerinde Taçlanan Yolculuk
Arvo Pärt ve Ödüller
Eserleriyle evrensel bir yankı yaratan ve müzikseverleri derinden etkileyen Arvo Pärt birçok prestijli ödülle taçlandırıldı.
 
Fahri Doktoralar
Estonya Müzik Akademisi (1989), Sidney Üniversitesi, Avustralya (1996), Tartu Üniversitesi, Estonya (1998), Durham Üniversitesi, Birleşik Krallık (2002), General San Martin Ulusal Üniversitesi, Beşeri Bilimler Okulu, Arjantin (2003), Freiburg Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, Almanya (2007), Liège Üniversitesi, Belçika (2009), St Andrews Üniversitesi, Birleşik Krallık (2010), Papalık Kutsal Müzik Enstitüsü, Vatikan (2011), Lugano Üniversitesi, İlahiyat Fakültesi, İsviçre (2012), St Vladimir Ortodoks İlahiyat Semineri, ABD (2014), Oxford Üniversitesi, Birleşik Krallık (2016), Fryderyk Chopin Müzik Üniversitesi, Polonya (2018).
 
Onursal Üyelikler
İsveç Kraliyet Müzik Akademisi, Stockholm, İsveç (1991), Amerikan Sanat ve Edebiyat Akademisi, New York, ABD (1996), Belçika Kraliyet Bilim, Edebiyat ve Güzel Sanatlar Akademisi (2001), Kraliyet Kilise Müziği Okulu, Salisbury, Birleşik Krallık (2003), Accademia Nazionale di Santa Cecilia, Roma, İtalya (2004), Uluslararası Çağdaş Müzik Derneği (ISCM) (2014), Otizm Vakfı, Özel Bir Hayatı Destekliyorum, Estonya (2019), Estonya Derneği, Estonya (2022).
 
Üyelikler
Sırp Bilim ve Sanat Akademisi Yabancı Üyesi (2009), Vatikan Papalık Kültür Konseyi Üyesi (2011), Estonya Bilim Akademisi Üyesi, Müzik Akademisyeni, Tallinn, Estonya (2011).
 
Grammy Adaylıkları
Passio, En İyi Çağdaş Beste, 1989 (ECM NS 1370), Miserere, En İyi Çağdaş Beste, 1991 (ECM NS 1430), Te Deum, En İyi Koro Eseri İcrası, 1994 (ECM NS 1505), Kanon Pokajanen, En İyi Klasik Çağdaş Beste, 1998 (ECM NS 1654/55), Orient & Occident, ​​En İyi Klasik Çağdaş Beste, 2002 (ECM NS 1795), Orient & Occident, ​​En İyi Klasik Albüm, 2002 (ECM NS 1795), Da Pacem, En İyi Koro İcrası, 2006 (Harmonia Mundi HMU 097401), In Principio, En İyi Klasik Çağdaş Beste, 2009 (ECM NS 2050), Senfoni No. 4, En İyi Klasik Çağdaş Beste, 2010 (ECM NS 2160), Adam’s Lament, En İyi Çağdaş Klasik Beste, 2013 (ECM NS 2225), Adam’s Lament, En İyi Koro Performansı, 2013 (ECM NS 2225).
 
Grammy Ödülleri
Da Pacem, En İyi Koro Performansı, 2007 (Harmonia Mundi HMU 097401), Adam’s Lament, En İyi Koro Performansı, 2014 (ECM NS 2225).
​
Diğer Ödüller ve Nişanlar
Our Garden kantatı için Birincilik Ödülü, Besteciler Forumu, Moskova, Rusya (1962), Tabula Rasa ile Estonya SSR Yıllık Müzik Ödülü (1978), DAAD bursu (Alman Akademik Değişim Servisi), Berlin, Almanya (1981), Passio CD’si için Edison Klasik Müzik Ödülü (ECM NS 1370) (1989), Estonya, Rakvere Fahri Vatandaşı (1995), “Triumph” Bağımsız Rus Sanat Ödülü, Moskova, Rusya (1997), Estonya Cumhuriyeti Kültür Ödülü (1998), Estonya 2. Sınıf Ulusal Arma Nişanı (1998), Herder Ödülü, Almanya (2000), Fransa Cumhuriyeti Sanat ve Edebiyat Nişanı Komutanı (2001), Estonya Kültür Vakfı Yıllık Ödülü (2002), Gorizia, koro çalışması için C. A. Seghizzi Beste Ödülü İtalya (2003), Borderland Vakfı tarafından verilen “Borderlander” fahri ünvanı, Sejny, Polonya (2003), Klasik BRIT Ödülü Orient & Occident ile Çağdaş Müzik Ödülü, Birleşik Krallık (2003), Yılın Bestecisi, Musical America, ABD (2005), Avrupa Kilise Müziği Ödülü, Almanya (2005), Estonya Ulusal Arması Nişanı, 1. Sınıf (2006), Uluslararası “Baltık Yıldızı” Ödülü, St. Petersburg, Rusya (2007), Görlitz / Zgorzelec Avrupa Şehri Uluslararası Brückepreis Ödülü (2007), Léonie Sonning Müzik Ödülü, Danimarka (2008), Avusturya Bilim ve Sanat Birinci Sınıf Onur Nişanı (2008), Estonya Cumhuriyeti Yaşam Boyu Başarı Ödülü (2009), Estonya Paide Fahri Vatandaşı (2009), 38. Uluslararası İstanbul Müzik Festivali Yaşam Boyu Başarı Ödülü (2010), Baltık İmaj Geliştirme Ödülü, ABD (2010), Estonya, Lääne-Viru İlçesi Arması (2010), Konrad Adenauer Vakfı tarafından Arvo Pärt’e Saygı, Almanya (2011), Tallinn Arması (2011), Fransa, Legion d’honneur Ulusal Nişanı Şövalyesi (2011), Klasik Brit Ödülü 4. Senfoni ile Yılın Bestecisi, Birleşik Krallık (2011), Cervantino Uluslararası Festivali Ödülü, Meksika (2012), Estonya Müzik Konseyi Beste Ödülü (2012), Pechersk’li Aziz Anthony ve Aziz Theodosius Nişanı, 2. Derece, Ukrayna (2013), Orlando-di-Lasso-Medaille, Almanya (2013), Estonya Amerikan Ulusal Konseyi tarafından Yaşam Boyu Başarı Ödülü, ABD (2014), Praemium Imperiale, Japonya (2014), Järva İlçesi Arması, Estonya (2015), Estonya Evanjelik Lutheran Kilisesi 1. Sınıf Liyakat Nişanı (2015), Avusturya Bilim ve Sanat Nişanı (2015), Tallinn Black Nights Film Festivali (PÖFF) Yaşam Boyu Başarı Ödülü, Estonya (2015), Estonya Kültür Vakfı’nın 2015 yılında Dünya müzik kültürüne yaptığı olağanüstü katkılardan dolayı verdiği yıllık ödül (2015), Estonya Keila Bölgesi Fahri Vatandaşı (2016), Papalık Kültür Konseyi “Per Arte ad Deum” Madalyası, Polonya (2016), Romanya Müzik Kategorisinde Kültür Liyakat Nişanı (2016), Edison Klasik Müzik Ödülü Kanon Pokajanen albümü ile En İyi Koro Performansı (Harmonia Mundi HMC 905274) Hollanda (2017), Ratzinger Ödülü, Vatikan (2017), Uluslararası Müzik İnsanları Derneği, Müzik Onur Sanatçısı, Rusya (2017), Orange-Nassau Nişanı Komutanı, Hollanda (2018), Kültüre Liyakat Altın Madalyası, Gloria Artis, Polonya (2018), Harju İlçesi Fahri Vatandaşı, Estonya (2019), Cuenca Dinsel Müzik Sempozyumu (SMR) Onur Ödülü, İspanya (2019), Alman Müzik Yazarları Ödülü (2019), Letonya 2. Sınıf Takdir Haçı (2019), BBVA Vakfı Bilgi Sınırları Ödülü, İspanya (2020), Almanya Federal Cumhuriyeti Büyük Liyakat Haçı (2021), Estonya Dışişleri Bakanlığı Birinci Sınıf Liyakat Haçı (2022), Polar Star Nişanı, İsveç (2023), Polar Music Ödülü, İsveç (2023), Kraliyet Filarmoni Derneği Büyük Britanya Altın Madalyası (2024), Monako Prensliği Kültürel Liyakat Nişanı (2024).