17.06.2026
Berklee College of Music’in deneyimli akademisyeni, besteci Prof. Utar Artun, kanun ve senfoni orkestrası repertuvarına tarihi bir katkıda bulundu.
Artun’un Açan ve Solan Hicran Devirleri isimli yeni eseri, Türk makam müziği geleneğini çağdaş senfonik yazıyla buluşturan benzersiz bir köprü niteliği taşıyor. Amerika Birleşik Devletleri’nde bir senfoni orkestrası tarafından sipariş edilip seslendirilen ve bu nitelikteki ilk kanun konçertosu olan eser, 23 Mayıs 2026 tarihinde Nisan Ak yönetimindeki Türk Amerikan Orkestrası’nın solist Tahir Aydoğdu’ya eşlik ettiği konser New York’ta ilk kez müzikseverlerle buluştu. Türkiye’de yazılmış senfonik kanun konçertosu örnekleri arasında beşinci eser olma iddiasını taşıyan bu başyapıt, kültürel sınırları aşarak evrensel bir sanat dili oluşturuyor.
Yaşam ve Ölüm Arasındaki Mevsimsel Yolculuk
Besteci Utar Artun’un büyükannesi Mihriban Asutay’ın anısına ve kızı Arya Artun’un doğumuna ithaf ettiği eser; doğum ve ölüm arasındaki kaçınılmaz döngüyü, mevsimlerin değişimi üzerinden anlatan güçlü ve duygusal bir anlatıya sahip.
Türk makam geleneği ile senfonik düşünceyi birleştiren Açan ve Solan Hicran Devirleri, sadece bir klasik müzik eseri değil, aynı zamanda Doğu ve Batı kültürleri arasında kurulan nitelikli bir diyalog olarak müzik tarihindeki yerini alıyor. ABD’deki ilk Kanun Konçertosu temsilinin kısa belgeseli ise yönetmen Blu Xu tarafından çekilecek.
Eserin Sanatsal Çerçevesi
Tek bölüm içinde dört mevsimsel evreye attaca olarak geçen yapıt; 1- Tomurcuk/İlkbahar, 2 -Alev/Yaz, 3- Hasat/Güz ve 4- Don/Kış başlıklarıyla ilerler. İlkbahar bölümü taksim karakterli serbest giriş, gelişme ve orkestral renklenmeyle filizlenmeyi duyururken, Yaz bölümü aksak ritmler ve 7/8’lik Türk rumba enerjisi ve kanunda montuno-benzeri eşlik anlayışıyla ritmik canlılık kazanır.
Güz kısmında fırtına imgesi Suznak ve Saba makamıyla birleşirken, Afrika Ewe çan paternleri ve Agbekor hasat dansı enerjisini çağrıştıran katmanlarla kurulurken, Kış bölümü Kuzeyli (Nordic) koro tınlamaları ve tipiyi (blizzard) andıran motiflerle daha kompleks, soğuk ve mitolijik bir tını dünyasına yönelir.
Eser boyunca Hicaz, Kürdî, Sabâ, Buselik, Hüseyni, Bayati/Uşşak, Suznak ve Nehavend gibi çeşitli makam renkleri; 5/8, 7/8, 9/8, 10/8 ve 10/16 gibi aksak usullerle birlikte yapısal birer kurucu unsur olarak işlenir. Konçertoda yer alan 20 sesli orkestral füg köprüsü, makam malzemesini yoğun kontrpuan içinde genişleterek eserin dramatik ivmesini güçlendiren merkezî bölümlerden biridir Eserin dikkat çekici yönlerinden biri de isteğe bağlı seyirci katılımıdır Üçüncü bölüm öncesindeki “fırtına” taksiminde, salonun sağ ve sol tarafı farklı el sesleriyle dokuyu büyütürken, finaldeki “Nordik Kış Korosu” bölümünde izleyiciler G–C–D–G perdelerinde ses tutarak orkestral koda kısmına ortak olur; bitiş işareti ise Mahler çekici darbesiyle verilir.
Enstrümantasyon
Eser; 2 flüt, 2 obua, 2 si bemol klarnet, 2 fagot, 2 korno, 2 si bemol trompet, 2 trombon, timpani, iki vurmalı çalgı icracısı, solo kanun ve yaylılar için yazılmıştır.
Utar Artun
Uluslararası ödüllü besteci, aranjör, piyanist ve akademisyen Utar Artun, müziğin sınırlarını zorlayan çok yönlü bir sanatçıdır. Ankara Devlet Konservatuvarı Klasik Vurmalı Çalgılar Bölümü’nden birincilikle mezun olduktan sonra akademik başarısını dünya çapına taşıyan Artun; Berklee College of Music’teki “Artist Diploma” eğitimini ve New England Conservatory’deki yüksek lisans programını summa cum laude (en yüksek onur) derecesiyle tamamlamıştır. Caz, klasik müzik, dünya müziği ve senfonik türleri kendine has bir ustalıkla harmanlayan Artun, dünya çapındaki prestijli festivaller, senfoni orkestraları ve film projeleriyle müzik dünyasında “Global Müzik Eksperi” olarak anılmaktadır. 160’tan fazla senfonik eser ve 300’ü aşkın aranjman ile müzik literatürüne zengin katkılar sunan sanatçı, yaratıcı kimliğini aynı zamanda bir akademisyen olarak Berklee College of Music’te gelecek nesillere aktarmaya devam etmektedir.
Nisan Ak
Türk‑Amerikalı orkestra şefi Nisan Ak, New York merkezli Turkish American Orchestra’nın kurucu müzik direktörüdür ve topluluğu, Türk klasik müziğinden çağdaş eserler, film müzikleri ve caz iş birliklerine uzanan geniş bir yelpazede yönetmektedir. Forbes Türkiye’nin 2019 “30 Under 30” listesinde gösterilen Ak, Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada’dan Türkiye’ye uzanan pek çok kentte orkestralar yönetmiş, 2021’de Carnegie Hall’daki konseriyle dikkat çekmiştir. Orkestra şefliği kariyerini, kültürlerarası köprü kuran programlar, yeni eser siparişleri ve genç bestecilere mentorluk çalışmalarıyla sürdürmektedir.
Tahir Aydoğdu
Tahir Aydoğdu, 1959’da İstanbul’da doğmuş, ilk kanun eğitimini bu enstrümanın önde gelen icracılarından olan babası Gültekin Aydoğdu’dan almıştır. ODTÜ Fizik Bölümü’nden mezun olduktan sonra 1981’de TRT Ankara Radyosu Türk Müziği Topluluğu’na kanun sanatçısı olarak katılmış, hem icracı hem yönetici kimliğiyle kurumda uzun yıllar görev yapmıştır. Hasan Ferit Alnar’ın Kanun Konçertosu’nu besteciden sonra seslendiren ikinci yorumcu olan Aydoğdu; Türkiye’nin seçkin orkestraları, Modern Folk Üçlüsü, Asia Minor ve pek çok uluslararası toplulukla verdiği konserlerle kanunu Avrupa’dan Amerika’ya, Asya’dan Rusya’ya kadar 50’ye yakın ülkede tanıtmıştır.
Turkish American Orchestra
Turkish American Orchestra, New York merkezli, yaklaşık 50’den fazla Türk ve uluslararası müzisyenden oluşan Manhattan School of Music, Julliard, New England Konservatuvarı, Queens Koleji, Boston Konservatuvarı ve Berklee gibi mezun ve eğitmenlerden oluşan bir senfoni orkestrasıdır. Orkestra; Türk beşleri, Osmanlı ve Türk klasik müziği, yeni yazılan çağdaş eserler, film müziği, caz ve türler arası üretimleri aynı sahnede buluşturarak, Türkiye’nin zengin müzik mirasını Batı senfonik geleneğiyle diyalog içinde sunmayı amaçlamaktadır. Programlarını, yeni sipariş edilen yapıtlar, ustalık eserleri ve yeniden orkestralanan popüler şarkıları içeren, dinleyici odaklı ve anlatı temelli konserler etrafında kurgulayan TAO, ABD’de gerçekleştirdikleri dördüncü konserleri olan Seasons / Mevsimler konseri kapsamında Utar Artun’un kanun konçertosunun dünya prömiyerini gerçekleştirmiştir.
Konserde Seslendirilen Eserler
“Seasons / Mevsimler” başlıklı konser programı, doğa döngülerini ve mevsim temalı duyguları farklı bestecilerin eserleri üzerinden bir araya getiren bütünlüklü bir akışla tasarlanmıştır. Programda yer alan eserler:
Ferit Tüzün, Çayda Çıra (ABD prömiyeri)
Utar Artun, Epochs of Blossom and Fade – Qanun Concerto (Açan ve Solan Hicran Devirleri Kanun Konçertosu) (Dünya Prömiyeri)
Arda İşkol, with time, it all is (Dünya Prömiyeri)
Emre Tetik, Rhapsody for Orchestra (Dario Moreno’dan esinlenerek) (Dünya Prömiyeri)
Deniz Güngören, The Tempest (Dünya Prömiyeri)
Maile Pacumio, Tutamıyorum Zamanı (Dünya Prömiyeri)
