MAKALE

Müzik ve ifade üzerine

05.09.2019


Paylaş:

İfade etmek; tanılamayı, etkilemeyi, sunmayı, anlamayı ve anlatmayı kolaylaştıracağı için tüm disiplinlerde üzerinde durulması gereken önemli bir konu olduğunu düşünüyorum. İfade edilen konu ve içerik kadar ifadenin nasıl yapıldığı üzerine günümüzde halâ güncelliğini koruyan profesyonel çalışma alanları (sunum-diksiyon- sahne-nefes çalışmaları vb.) bulunmaktadır. İfade etmenin önemini müziği de kapsayan bir başlıkla düşünmeye çalıştığımda ise en küçük motifin, temanın, bir duruş ve tavrın genel ifadeyi güçlendirebildiği gibi tam tersi bir akış da sağladığını fark ettim. Müzik, etkileşime girdiği tüm canlılarda olumlu veya olumsuz etki bırakıyor. Bu durumu sürekli olarak sanatsal söylemlerle açıklamaya çalıştığımız için biraz daha bu bakış açısından sıyrılarak, müziğin ifade etmek istediği veya nasıl ifade edildiği gibi soruları, tekniği de içine alan bir anlatımla yazmaya çalışacağım. 
 

Sanatta genel anlatım modellerini temel alan yazılı ve görsel eserlerden farklı olarak müzik performansları birebir gözlemlenebilmektedir. Bu etkileşim sonucunda müzikte duygu aktarımı güçlenerek etkisini de artırır. Bu performans sırasında oluşan fiziksel ve psikolojik etkileşim tüm canlıları etkisi altına alabilir. Bu durum eser icrasındaki ifadeye sanatsal boyut kazandırırken teknik ve biçimsel olan tarafına da estetik boyut kazandırabilir.
 

Müziğin ifade edilişiyle alâkalı genel bir başlık atmak gerekirse; 
 

Güzel sanatların tümünde olduğu gibi bilimden farklı olarak bu ifadeler olmuş olanı, şu anda olanı ve olacak olanı estetik bir tavırla öngörebilir.
 

İfade şekline göre, farklı yorumcular ve hatta aynı yorumcular tarafından zamana, psikolojik değişkenlere, içinde bulunulan ortama, ifade edilen kitleye, iklime ve tüm teknik materyale göre değişkenlik gösterebildiği gibi yorumcunun bilgi birikim durumuna göre de şekillenebilir.
 

Müzik ifadeleri birden fazla kişi tarafından icra ediliyor ise kontrolü zorlaşabilir. Bu noktadan sonra işin içerisine defalarca tekrar, prova, sayısız etüt ve şef kontrolü girebilir.
 

İyi müzik ifadeleri farklı bakış açıları geliştirebilir, detaylara ışık tutabilir ve anlatıda hiçbir şeyi gölgede bırakmaz. İfadelerin gücüne göre, betim ve müziğin kazanımı da o kadar belirgin olabilir.
 

Müzik eserinde ifadenin net bir şekilde ortaya çıkması için, eserin oluşturulduğu dil, eserin nüansları, yorumlama becerisi ve bestecisi hakkında bilgi sahibi olunması yeterli performansı sağlayabilir. Bu duruma bir küçük örnekleme yapmak gerekirse, Alman bir bestecinin Ana diliyle oluşturduğu eseri bu durumdan hiç haberi olmayan bir İtalyan icracı sadece notası ve teknik detayları kadar ortak çalacaktır bunun dışındaki tüm ifadelerinde İtalyan olarak yola devam edecektir. Küçük ve büyük ifadelerimizi oluşturan temel kodlarda; dil, coğrafya ve sosyolojik yapıların temel kodları oluşturduğunu düşünüyorum.
 

Çoğu zaman aynı eserlerin tekrar icraları sırasında yakın bir ifade oluşmayabiliyor. Bunun birçok değişkeni olduğu gibi anlık, günlük fizyolojik ve psikolojik değişikliklerinde ifadeye etkisi olabilir.
 

Bazı müzik eserlerinde baskın temaların iyi ifade edilmiş hallerinin eseri sırtladığını duyabiliriz. Tam tersi durumlarda ise, eserin can damarı olabilecek kısımları, ifade düşüklüğünden dolayı niteliksiz, kuru ve yavan anlatımlara çeviren icralar da olabilir. 
 

Son olarak şunu belirtmek isterim. Müzik, müzisyenin bir başka konuşma hâlidir. Harfler yerine notaları, sesler yerine duygularını ortaya koyar. Bu yüzden konuşurken dikkat etmediğimiz ifade gereklilikleri, vücutla bütünsellik halinden dolayı çok belli olmayabilir. Fakat müzik icrası sırasında dikkat edilmeyen ifade eksiklikleri (baskılı çalımlar, nüans farklılıkları, yorum katabilme, susulacak (es süreleri) yerlerde tam bir senkronizasyon sağlama, diğer enstrümanlarla uyum ve metronom bütünlüğü, izleyici faktörü, doğru nefes kullanımı) anlık his aktarımının gerçekleşmesini engelleyebilirler.
 


Özgür Atmaca

BENZER HABERLER

    YORUMLAR


    Akçaağaç Sok. Görhan Apt. No: 1/1A Acıbadem Üsküdar / İSTANBUL | T: 0216 325 27 13 | F: 0216 326 39 20