CD-DVD

Damrau, 'Tudor Kraliçeleri' operalarının finallerini CD kaydı yapmış. NEDEN?

12.02.2021


Paylaş:

Gaetano Donizetti’nin 1830 tarihli Anna Bolena operası, bestecinin “Tudor Kraliçeleri” adını taşıyan üç operasından ilk bestelenenidir. Diğerleri ise 1834 tarihli Maria Stuarda ve 1837 tarihli Roberto Devereux’dür. Donizetti’nin bestelediği birçok kraliçe baş karakterli opera içinde en sık sahnelenen ve en bilineni bu üçlemedir. İlk defa Monte-Carlo Operası’nda aynı sezon içinde peş peşe sahnelenen bu üç opera, Donizetti’nin aynı zamanda ne kadar büyük bir drama bestecisi olduğunu da kanıtlayan en önemli eserlerindendir.
 
Diana Damrau’nun geçen yıl kayda aldığı bu üç operanın finali, Antalya Devlet Opera ve Balesi’nde korrepetitör olarak görev yapan sevgili dostum Yücel Yalçın’ın bana okuttuğu ve uzun yıllardır aramızda bir espri olarak kalan bir eleştiri yazısını hatırlattı. Eleştiri aynen şöyleydi: “X. Bey geçen akşam A. bestecisinin B. eserini çaldı. NEDEN?” Bu cümleyle başlayıp bu cümleyle bitiyordu yazı. Şimdi ben de aynı şeyi tekrarlıyorum: Diana Damrau, Donizetti’nin “Tudor Kraliçeleri” operalarının finallerini CD kaydı yapmış. NEDEN?
 
Her üç opera da 1957’de Maria Callas Scala’da Anna Bolena’yı söyledikten sonra defalarca ve en önemli sopranolar tarafından unutulmaz bir şekilde yorumlandı. Sevgili dostum Serhan Bali’nin de söylediği gibi, artık bu operaların yeniden kayıt edilmesine gerek yoktur. Sahnelenir, isteyen herkes tarafından da söylenebilir fakat kayıt edilmesi gereksizdir.
 
Defalarca CD’ye basılmış olan en iyi kayıtlara bir yenisini ekleyip piyasaya sürmek yerine, bilinmeyen veya kaydı yapılmamış eserlere yönelinmeli. Bazı sanatçılar, bazı rolleri o kadar üst seviyeye çıkartmıştır ki onları aşmak hemen hemen imkânsızdır. Örneğin, Maria Callas’ın Anna Bolena’sı, Leyla Gencer’in Maria Stuarda’sı veya Beverly Sills’in Elisabetta’sı (Roberto Devereux) gibi.
 
Diana Damrau, günümüzün önemli sopranolarından biri, harika bir sahne ışığı ve enerjisi var. Fakat repertuvarında bulunan Gece Kraliçesi veya Lucia gibi roller artık ona çok tiz geliyor. Dolayısıyla daha rahat edeceğini düşünerek rejisteri daha aşağıda olan rollere yöneliyor. Ancak bu geçiş zamanından önce olursa veya sadece birtakım defoları örtmek için gerçekleştirilirse başarılı olamaz. Donizetti’nin her üç eseri de çok sağlam orta tonları olan, dramatik aksanı yoğun ve tamperamanı heyecan verici olan sopranolara uygun bestelenmiştir. Damrau’nun orta tonları bu eserlerde oldukça zayıf kalıyor. Tiz tonlar eski rahatlığında değil. Özellikle çok kapalı Sol notaları, vibrasyon aralığı çok geniş La notaları ve açılıp odağını kaybeden Si bemol ve Si notaları dinlerken net olarak fark ediliyor.
 
Kimi sopranolar tarafından yorumlandığında her üç operanın finalinde tiz notalar oktav yukarı alınabiliyor. (Anna Bolena’da Mi Bemol, Maria Stuarda ve Roberto Devereux’de Re) Damrau, Anna Bolena’yı bestelendiği gibi bitirirken diğerlerinde Re notasını alıyor. Fakat işin içinde etik olmayan bir şey var. Bu nota çok belirgin olarak sonradan kaydedilmiş ve adeta “kopyala-yapıştır” yapılmış. Kayıt esnasında bunun yapılması belki normaldir fakat aynı notanın hem Maria Stuarda hem de Roberto Devereux finaline monte edilmesi, üstelik günümüz teknolojik standartlarında çok da profesyonel bir şekilde yapılmamış olması dikkat çekici.
 
Damrau, piyano frazlarda güzel müzik cümleleri yapıyor, çok deneyimli bir şarkıcı olduğunu kanıtlıyor ve özellikle uzun müzik cümlelerini tek nefes yapmasıyla dikkat çekiyor, fakat bu kayıt sadece bu unsurlarla maalesef kurtulmuyor. Üç operadan sesinin şu andaki durumuna en uygun olanı Anna Bolena. Maria Stuarda’da hem uzun tutulu notalarda vibrasyon aralığının genişliği fark ediliyor, hem de tiz tonlar orta tonlarla tezat bir açıklık ve odağını kaybetme durumunda. Roberto Devereux ise her anlamda CD’nin en büyük başarısızlığı. Ne orta tonlar olması gereken sağlamlık ve volümde, ne de eserin bu bölümündeki dramatizm sese yansıma durumunda. Final kabalettası belki de Donizetti’nin bestelediği en zor kabalettalardan biri. Damrau gerçekten bu bölümde oldukça zorlanıyor.
 
Kaydın en güzel yanı, günümüzün en önemli şeflerinden Antonio Pappano’nun Santa Cecilia Akademisi Orkestrası ve Korosu’nu mükemmel bir şekilde yönetmesi. Her üç final sahnesinin de başında önemli ve çok etkileyici koro bölümü var. (Roberto Devereux’nün korosunun neden kayıt edilmediğini anlamadım.) CD’de yer alan bu iki önemli koral gerek bestecinin tüm notasyonlarını harika bir şekilde uygulamaları açısından gerekse tını olarak kusursuz.
 
Sonuç olarak, eğer Damrau’ya büyük bir hayranlık beslemiyorsanız almanıza gerek olmayan ve yazımın başında belirttiğim sopranoların yorumlarına yönelinmesinin ne kadar doğru olacağını kanıtlayan bir kayıt.
 
Gaetano Donizetti
Tudor Queens
Diana Damrau (soprano)
Antonio Pappano (şef)
Santa Cecilia Akademisi Orkestrası ve Korosu
Warner Classics, 2020
**

BENZER HABERLER

    YORUMLAR


    Akçaağaç Sok. Görhan Apt. No: 1/1A Acıbadem Üsküdar / İSTANBUL | T: 0532 343 9328 | F: 0216 326 39 20